“Abdominal aort anevrizması, büyük çoğunlukla hiçbir belirti vermeden sinsi biçimde gelişir; yıllar içinde büyüyerek hayatı tehdit eden bir rüptür riskine yol açabilir. Erken tanı ve zamanında yapılan cerrahi ya da endovasküler tedavi, bu tehlikeli durumu kontrol altına almanın en etkili yoludur.”

Abdominal Aort Anevrizması Nedir?

Abdominal aort anevrizması (AAA), karın bölgesinde yer alan aortun — vücudun en büyük atardamarının — anormal biçimde genişlemesi ve balon gibi şişmesidir. Normal bir yetişkinde abdominal aortun çapı yaklaşık 2 cm’dir. Bu çap 3 cm’i aştığında anevrizma tanımı devreye girer; 5,5 cm üzerine çıktığında ise rüptür (yırtılma) riski ciddi düzeyde artar ve cerrahi müdahale zorunlu hale gelir.

Aort duvarı, ateroskleroz (damar sertleşmesi), kronik inflamasyon ve genetik faktörlerin etkisiyle zayıfladığında kan basıncının sürekli zorlamasına karşı koyamaz ve giderek genişler. Yırtılma durumunda karın içi masif kanama meydana gelir; bu tablo acil müdahale yapılmadığında hızla ölüme yol açar. Bu nedenle abdominal aort anevrizması, tıpta “sessiz katil” olarak da bilinir.

Normal aort çapı

≤ 2 cm

Anevrizma eşiği

≥ 3 cm

Cerrahi endikasyon

≥ 5,5 cm

Erkeklerde görülme

4–6 kat fazla

Belirtiler: Neden “Sessiz Tehlike” Denir?

Abdominal aort anevrizmasının en tehlikeli özelliği, büyük çoğunlukla belirti vermemesidir. Hastaların önemli bir bölümü, başka bir nedenle yapılan ultrasonografi ya da tomografi sırasında tesadüfen tanı almaktadır. Anevrizma büyüdükçe veya çevredeki yapılara baskı uyguladıkça bazı semptomlar ortaya çıkabilir:

Göbek çevresinde ya da sırtta künt, zonklayıcı ağrı

Karında nabız atar gibi hissedilen kitle

Kasık veya bacaklara yayılan ağrı

Yemek sonrası karın ağrısı ve iştahsızlık

Rüptür belirtileri — acil durum

• Ani başlayan, şiddetli karın veya sırt ağrısı — “yırtılma” hissi
• Hızla gelişen hipotansiyon, baygınlık ve terleme
• Karın şişkinliği ve katılığı
• Soluk, soğuk, nemli deri — şok tablosu

Bu belirtiler hayatı tehdit eden bir acildir. Derhal 112’yi arayın.

Risk Faktörleri

Aşağıdaki risk faktörlerini taşıyan bireylerin düzenli tarama ultrasonografisi yaptırması, erken tanı açısından son derece önemlidir:

 Kimler risk altında?

• 65 yaş üstü erkekler — en yüksek risk grubunu oluşturur
• Sigara içicileri veya eski içiciler — riski 3–5 kat artırır
• Birinci derece akrabada AAA öyküsü bulunanlar
• Kontrol altında tutulamamış hipertansiyon hastaları
• İleri düzey aterosklerozlu, koroner ya da periferik arter hastalığı olanlar
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) tanısı almış bireyler
• Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları

Tanı Yöntemleri

Abdominal aort anevrizması tanısında birkaç görüntüleme yöntemi kullanılmaktadır. Tanı doğrulandıktan sonra anevrizma boyutu, şekli, boyun anatomisi ve böbrek arterleriyle ilişkisi cerrahi planlamayı belirler.

Ultrasonografi (USG)

Tarama amaçlı kullanılan ilk tercih yöntemidir. Radyasyon içermez, maliyeti düşüktür ve aort çapını doğru ölçer. Risk grubundaki bireylerde yıllık takip ultrasonografisi önerilir.

Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi (BT Anjio)

BT anjiyografi, anevrizma anatomisini üç boyutlu olarak göstererek endovasküler veya açık cerrahi planlamasında altın standart yöntem olarak öne çıkar. Böbrek arterleriyle ilişki, trombus varlığı ve iliak arterlerin durumu bu incelemeyle ayrıntılı değerlendirilir.

Manyetik Rezonans Anjiyografi (MRA)

Radyasyon gerektirmez; kontrast madde alerjisi ya da böbrek yetersizliği olan olgularda BT’ye alternatif olarak tercih edilebilir.

Anevrizma Boyutuna Göre Tedavi Kararı

Çap	Risk Düzeyi	Önerilen Yaklaşım
3,0 – 4,4 cm	Düşük	Yıllık ultrasonografi takibi, risk faktörü kontrolü
4,5 – 5,4 cm	Orta	6 aylık USG takibi, sigarayı bırakma, tansiyon kontrolü
≥ 5,5 cm	Yüksek	Cerrahi veya endovasküler tedavi planlanır
Hızlı büyüme (>1 cm/yıl)	Yüksek	Boyuttan bağımsız olarak müdahale değerlendirilir
Semptomatik / rüptüre	Acil	Derhal cerrahi veya endovasküler onarım

Tedavi Yöntemleri

Abdominal aort anevrizması tedavisinde iki temel cerrahi yaklaşım mevcuttur: açık cerrahi onarım ve endovasküler anevrizma onarımı (EVAR). Seçim; hastanın yaşı, genel sağlık durumu, anevrizma anatomisi ve merkezin deneyimine göre multidisipliner ekip tarafından yapılır.

Açık cerrahi onarımGeleneksel

Karın açılarak anevrizma kesesi soyulur ve yerine sentetik bir greft (Dacron veya ePTFE) dikilerek anevrizma dışlanır. Onlarca yıllık kanıtlanmış uzun dönem dayanıklılığı vardır. Genel anestezi, 5–10 günlük yatış ve 4–8 haftalık iyileşme gerektirir.

Endovasküler onarım (EVAR)Altın standart

Kasık bölgesinden girilen kateter aracılığıyla stent-greft anevrizma içine yerleştirilir. Karın açılmaz, kan kaybı azdır, hastane yatışı 2–3 güne kadar iner. Anatomik uygunluk şarttır; uzun dönem takip gerektirir.

Fenestre / dallanmış EVAR (F-BEVAR)Kompleks vakalar

Böbrek veya viseral arterleri içeren jukstarenal ve torakoabdominal anevrizmalarda özel üretilmiş pencereli ya da dallı stent-greftler kullanılır. İleri merkez deneyimi ve ekip uzmanlığı gerektirir.

Açık cerrahi mi, EVAR mı?

Kısa dönemde EVAR, açık cerrahiye kıyasla daha düşük mortalite ve komplikasyon oranı sunar. Ancak uzun dönemde endoleak (sızıntı) ve re-intervension (yeniden müdahale) riski nedeniyle düzenli görüntüleme takibi zorunludur. Anatomik olarak uygun ve genel durumu iyi olan hastalarda EVAR birinci tercih haline gelmişken; genç hastalar ve uzun ömürlü greft bütünlüğü aranan olgularda açık cerrahi hâlâ değerli bir seçenektir.

Ameliyat Sonrası Süreç ve Takip

• EVAR sonrası hastalar genellikle 1–2 gün yoğun bakım ya da genel serviste izlenir; 2–3. günde taburculuk mümkündür
• Açık cerrahide yatış süresi 5–10 gün, tam iyileşme 6–8 haftadır
• EVAR uygulanan hastalarda 1. ay, 6. ay ve sonrasında yıllık BT anjiyografi ile endoleak ve greft pozisyonu kontrol edilir
• Tansiyonu 130/80 mmHg altında tutmak, statinler ve anti-agreganlar kullanımı uzun dönem sonuçları iyileştirir
• Sigara bırakma, anevrizma büyümesini yavaşlatan en etkili yaşam tarzı değişikliğidir
• Açık cerrahi greftleri ömür boyu dayanıklıdır; yıllık muayene önerilir

Tarama Programı: Kimler, Ne Zaman?

Birçok ülkede 65 yaş üstü erkeklere tek seferlik ultrasonografi taraması ulusal program kapsamında önerilmektedir. Bu yaklaşım, rüptüre bağlı ölümleri önemli ölçüde azaltmaktadır. Türkiye’de henüz ulusal tarama programı olmasa da risk faktörü taşıyan bireyler için uzman hekim önerisiyle erken görüntüleme yapılması büyük önem taşır.

Sık Sorulan Sorular

Abdominal aort anevrizması kendiliğinden küçülür mü?

Hayır. Anevrizmalar kendiliğinden küçülmez; genellikle zamanla büyümeye devam eder. Sigara bırakma ve tansiyon kontrolü büyüme hızını yavaşlatabilir ancak geriletmez. Bu nedenle düzenli takip şarttır.

EVAR sonrası normal hayata ne zaman dönülür?

Çoğu hasta taburculuktan 1–2 hafta sonra günlük aktivitelerine döner. Araba kullanımı 2 hafta, ağır fiziksel efor ise 4–6 hafta sonra başlanabilir. Cerrahın önerileri esas alınmalıdır.

Anevrizma rüptür riski nasıl hesaplanır?

Rüptür riski anevrizma çapıyla doğrudan ilişkilidir. 5,5 cm çapında yıllık rüptür riski yaklaşık %10–15 iken 7 cm üzerinde bu oran %30–50’ye ulaşır. Hızlı büyüme, kadın cinsiyet ve sigara da riski artıran faktörler arasındadır.

Ailede anevrizma öyküsü varsa ne yapmalıyım?

Birinci derece akrabasında (ebeveyn veya kardeş) AAA tanısı bulunan bireylerin 55–60 yaşından itibaren ultrasonografi taraması yaptırması önerilir. Erkeklerde risk kadınlara göre 4–6 kat daha yüksektir.

EVAR ile açık cerrahinin uzun dönem başarısı nasıldır?

Her iki yöntemin 5–10 yıllık genel sağkalım oranları birbirine yakındır. EVAR’da erken dönem avantaj belirginken uzun dönemde endoleak nedeniyle yeniden müdahale oranı daha yüksektir. Anatomik uygunluk ve hasta tercihi karar sürecinde belirleyicidir.

Abdominal aort anevrizması, erken tanındığında planlı ve güvenli biçimde tedavi edilebilen; ancak rüptür geliştiğinde son derece yüksek mortalite taşıyan ciddi bir damar hastalığıdır. Risk grubundaki bireylerin düzenli ultrasonografi takibi yaptırması hayat kurtarıcı olabilir.

5,5 cm eşiğini aşan ya da hızlı büyüyen anevrizmalarda endovasküler (EVAR) veya açık cerrahi onarım, deneyimli bir damar cerrahisi ekibiyle birlikte planlanmalıdır. Tedavi kararı her zaman hastanın bireysel anatomisi ve genel sağlık durumu dikkate alınarak verilmelidir.

Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için lütfen uzman Hekimimize başvurunuz.